Türkiye'de Öğrenci İkamet İzni Başvuru Süreci

Türkiye'de yükseköğrenim görecek yabancı öğrenciler için öğrenci ikamet izni, ülkede yasal kalışın ana dayanağıdır. Üniversite kaydı yapılmış olsa bile, öğrencinin Türkiye'de ayrıca geçerli bir kalış hakkı yoksa ikamet izni sürecinin zamanında başlatılması gerekir.

Başvuru süreci pratikte e-İkamet sistemi, üniversitenin uluslararası öğrenci birimi ve il göç idaresi müdürlüğü arasında yürür. Öğrencinin en sık hata yaptığı nokta ise başvuru formunu doldurmakla sürecin tamamlandığını sanmasıdır. Oysa formun doldurulması yalnızca ilk adımdır; belgelerin doğru hazırlanması, süresinde teslim edilmesi ve iletişim bilgilerinin güncel tutulması en az başvuru kadar önemlidir.

İncelenen 18.03.2024 tarihli Göç İdaresi broşürü, başvuru adımları ve temel belge listesi bakımından güncel resmi sayfalarla büyük ölçüde uyumludur. Ancak sağlık sigortasına ilişkin üç aylık süre bakımından 5510 sayılı Kanun'da 09.01.2025 tarihli değişiklik yapıldığından, makalede bu nokta güncel mevzuata göre ayrıca açıklanmıştır.

Öğrenci ikamet izni kimler için gerekir?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.38'e göre Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir. Aynı madde, kamu kurum ve kuruluşları aracılığıyla Türkiye'ye gelerek öğrenim görecek yabancılara öğrenim süresince ikamet izni verilebileceğini de düzenler.

İlk ve orta dereceli okullarda öğrenim görecek yabancılar bakımından ise ayrı bir ayrım vardır. Aile ikamet izni bulunan çocuklar, 18 yaşına kadar ayrıca öğrenci ikamet izni almadan eğitimlerine devam edebilir. Aile ikamet izni bulunmayan veya 18 yaşını doldurduğu halde eğitimine devam eden öğrenciler bakımından öğrenci ikamet izni gündeme gelir.

Öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne, baba veya diğer yakınlarına otomatik ikamet hakkı sağlamaz. Yalnızca öğrencinin eş ve çocukları bakımından aile ikamet izni başvurularında destekleyici olabilme sonucunu doğurur.

Başvuru ne zaman yapılmalı?

İlk defa ikamet izni başvurusu yapılacaksa başvuru, vize veya vize muafiyeti süresi bitmeden yapılmalıdır. Süre geçirildikten sonra yapılan başvurular, yasal kalış ihlali, idari para cezası veya başvurunun kabulünde sorun yaratabilir.

Uzatma başvurularında ise başvuru, mevcut ikamet izninin bitmesine 60 gün kalmasından itibaren ve her durumda izin süresi sona ermeden önce e-İkamet sistemi üzerinden yapılmalıdır. Öğrencinin mezuniyet, kayıt dondurma, kayıt yenilememe veya ilişik kesme gibi durumları varsa mevcut izin ayrıca etkilenebilir.

Başvuru adımları

1. Üniversite kaydı yapılır

Öğrenci ikamet izni başvurusu, öğrencinin ön kayıt veya kayıt işlemi tamamlandıktan sonra yapılır. Uygulamada birçok üniversite, kayıt sırasında öğrenciyi hangi belgeleri hangi tarihe kadar teslim etmesi gerektiği konusunda bilgilendirir.

2. e-İkamet formu doldurulur

Başvuru, e-ikamet.goc.gov.tr adresindeki sistem üzerinden başlatılır. İlk başvuruda, sistemde ilk kez ikamet izni başvurusu yapılmasına ilişkin alan seçilir ve ikamet izni türü olarak öğrenci ikamet izni işaretlenir.

Form tamamlandıktan sonra başvuru formunun çıktısı alınmalı ve öğrenci veya vekalete sahip avukatı tarafından imzalanmalıdır. Formda yer alan bilgiler ile pasaport, adres, öğrenci belgesi ve sigorta belgeleri arasında uyumsuzluk olmamasına dikkat edilmelidir.

3. Belgeler hazırlanır ve teslim edilir

Başvuru formunda ve üniversitenin duyurusunda belirtilen belgeler, üniversitenin ilgili birimine eksiksiz teslim edilir. Eksik belgeyle yapılan teslimler uygulamada kabul edilmeyebilir veya il göç idaresi değerlendirme aşamasında ek belge isteyebilir.

4. İl göç idaresi değerlendirme yapar

Belgeler üniversite aracılığıyla veya belirlenen usule göre il göç idaresi müdürlüğüne iletilir. Değerlendirme sırasında ek bilgi veya belge istenebilir. Bu nedenle başvuru formundaki telefon, e-posta ve adres bilgilerinin öğrenciye ait ve güncel olması gerekir.

5. Kart basımı ve teslim süreci beklenir

Başvuru olumlu sonuçlandığında ikamet izni belgesi basılır ve başvuruda bildirilen adrese PTT kargo ile gönderilir. Kart dağıtıma çıktığında genellikle başvuruda verilen telefon numarasına bilgilendirme SMS'i gönderilir.

Gerekli belgeler

Belge listesi öğrencinin uyruğuna, yaşına, kalacağı yere, sigorta durumuna ve üniversitenin uygulamasına göre değişebilir. Bununla birlikte öğrenci ikamet izni başvurularında genellikle aşağıdaki belgeler istenir:

İmzalı ikamet izni başvuru formu.
Pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin aslı ve fotokopisi.
Talep edilen ikamet izni süresinden en az 60 gün daha uzun geçerli pasaport.
Son 6 ay içinde çekilmiş, beyaz fonlu 4 adet biyometrik fotoğraf.
Geçerli sağlık sigortası veya genel sağlık sigortası/provizyon belgesi.
Kayıtlı olunan üniversiteden alınmış e-imzalı veya imzalı, kaşeli öğrenci belgesi.
Adres bilgisini gösteren belge; örneğin yurt yazısı veya noter onaylı kira sözleşmesi.
İkamet izni belge bedelinin ödendiğini gösteren dekont.

18 yaşından küçük öğrenciler bakımından muvafakatname ve doğum belgesi gibi ek belgeler istenebilir. Yurt dışı makamlarınca düzenlenen belgeler, kural olarak apostil şerhli veya Türkiye'deki ilgili ülke temsilciliğince onaylı olmalıdır. Yabancı dildeki belgeler için Türkçe tercüme ve noter/konsolosluk onayı ayrıca gündeme gelebilir.

Sağlık sigortasında güncel durum

Öğrenci ikamet izni başvurularında sağlık sigortası ayrı bir başlık olarak değerlendirilir. Öğrencinin genel sağlık sigortası, özel sağlık sigortası, ikili sosyal güvenlik sözleşmesi kapsamındaki belge veya SGK provizyon belgesi gibi yollardan birini belgelemesi gerekebilir.

Göç İdaresi'nin 18.03.2024 tarihli broşüründe ve güncel ikamet izni bilgilendirme sayfasında yabancı öğrencilerin ilk kayıt tarihinden itibaren 3 ay içinde genel sağlık sigortasına başvurmaları gerektiği anlatılmaktadır. Buna karşılık 5510 sayılı Kanun m.60'ta 09.01.2025 tarihli 7538 sayılı Kanun değişikliğiyle yabancı uyruklu öğrenciler için ifade, eğitim öğretim yılı başlangıç tarihinden itibaren üç ay içinde talepte bulunmaları halinde genel sağlık sigortalısı sayılacakları şekilde güncellenmiştir.

Bu nedenle başvuru yapılırken yalnızca eski broşür anlatımına güvenilmemeli; üniversitenin uluslararası öğrenci ofisi, SGK birimi ve il göç idaresinin güncel uygulaması birlikte kontrol edilmelidir. Üç aylık süre kaçırılmışsa özel sağlık sigortası yaptırılması gerekebilir.

Üniversite veya bölüm değişikliği

Aynı üniversitede bölüm veya fakülte değişikliği ya da aynı ilde üniversite değişikliği halinde, öğrenciliğe ara verilmemesi ve süresinde bildirim yapılması kaydıyla mevcut ikamet izni geçerliliğini koruyabilir. Öğrencinin bu değişikliği 20 gün içinde ilgili birimlere bildirmesi gerekir.

Farklı bir ilde öğrenime devam edilecekse durum daha hassastır. Bu halde yeni ilin valiliğince mevcut izin kesilerek yeni öğrenim süresine göre ikamet izni düzenlenir. Uygulamada öğrencinin e-İkamet üzerinden yeni il seçimiyle başvuru yapması ve belgelerini yeni üniversitesinin ilgili birimine teslim etmesi gerekir.

Kayıt dondurma, mezuniyet ve ilişik kesme

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.35'e göre yükseköğrenim öğrencisinin kayıt dondurması halinde ikamet izni kayıt dondurma tarihinden itibaren kesilir. Özel öğrencilik, açık öğretim veya uzaktan eğitim gerekçesiyle öğrenci ikamet izni verilmez.

Mezuniyet halinde de öğrencinin ikamet izni mezuniyet tarihi itibarıyla kesilir. Mezuniyet sonrası Türkiye'de kalmaya devam etmek isteyen yabancının, durumuna uygun başka bir ikamet izni veya çalışma izni imkanını süresinde değerlendirmesi gerekir.

Öğrencilerin çalışma hakkı

6458 sayılı Kanun m.41 ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.19 uyarınca Türkiye'de örgün öğrenim gören yabancı öğrenciler, çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir. Ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma iznine başvuru hakkı ilk yılın tamamlanmasından sonra başlar ve kısmi süreli çalışma esası uygulanır. Lisansüstü öğrenciler bakımından bu ilk yıl sınırlaması uygulanmaz.

e-İkamet ana sayfasında ayrıca Tıpta Uzmanlık Eğitimi, Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi ve Yan Dal Uzmanlık Eğitimi kapsamındaki yabancıların eğitimleri süresince çalışma izni muafiyeti kapsamında oldukları ve bu muafiyet için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na başvurulması gerektiği duyurulmaktadır.

Ret, iptal ve uzatılmama nedenleri

Öğrenci ikamet izni, şartların sağlanmaması veya sonradan ortadan kalkması halinde reddedilebilir, iptal edilebilir ya da uzatılmayabilir. 6458 sayılı Kanun m.40'a göre başlıca riskler şunlardır:

Öğrenci ikamet izni şartlarının karşılanmaması veya sonradan ortadan kalkması.
Öğrenimin sürdürülemeyeceği konusunda kanıtların ortaya çıkması.
İznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi.
Yabancı hakkında geçerli sınır dışı etme kararı veya Türkiye'ye giriş yasağı bulunması.

Pratik kontrol listesi

Başvuruyu vize veya vize muafiyeti süresi bitmeden yapın.
Pasaport süresinin talep edilen izin süresinden en az 60 gün uzun olduğundan emin olun.
Öğrenci belgesinin e-imzalı veya imzalı, kaşeli olduğuna dikkat edin.
Adres belgesini güncel ve açık şekilde hazırlayın.
Sağlık sigortası bakımından SGK, özel sigorta veya sözleşme kapsamındaki belgeyi başvuru öncesi netleştirin.
Üniversite, bölüm, adres, pasaport veya medeni hal değişikliklerini süresinde bildirin.
Kayıt dondurma, mezuniyet veya ilişik kesme halinde ikamet izninin etkilenebileceğini unutmayın.
Üniversite ve il göç idaresi personeli dışındaki kişilerin yönlendirmelerine ihtiyatla yaklaşın.

Sonuç

Öğrenci ikamet izni başvurusu, yalnızca internetten form doldurulan teknik bir işlem değildir. Başvurunun zamanında yapılması, belgelerin doğru hazırlanması, sağlık sigortası ve adres bilgilerinin güncel olması, öğrencilik durumundaki değişikliklerin süresinde bildirilmesi gerekir.

18.03.2024 tarihli Göç İdaresi broşürü, başvuru pratiği için halen faydalı bir resmi rehberdir. Bununla birlikte 2025 tarihli sağlık sigortası değişikliği gibi sonradan yapılan mevzuat değişiklikleri nedeniyle, her başvuruda e-İkamet sistemi, Göç İdaresi duyuruları, üniversite birimi ve ilgili mevzuat birlikte kontrol edilmelidir.

Kaynaklar

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.7, m.22, m.38, m.39, m.40 ve m.41.
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.35, m.36, m.37, m.38 ve m.39.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.60.
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.19.
7538 sayılı Kanun m.6 ile 5510 sayılı Kanun m.60'ta yapılan 09.01.2025 tarihli değişiklik.
Göç İdaresi Başkanlığı, Öğrenci İkamet İzni Başvuru Süreci broşürü, 18.03.2024.
Göç İdaresi Başkanlığı, İkamet İzni Çeşitleri sayfası: goc.gov.tr/ikamet-izni-cesitleri.
e-İkamet sistemi: e-ikamet.goc.gov.tr.

Uyarı

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Öğrencinin uyruğu, giriş tarihi, vize veya vize muafiyeti süresi, üniversite kaydı, sağlık sigortası, adres durumu ve önceki ikamet geçmişi somut başvuruda ayrıca değerlendirilmelidir.