Yurt Dışında Düzenlenmiş Vekâletnamelerin Türkiye’de Kullanımı

Yurt dışında düzenlenen bir vekâletnamenin Türkiye’de kullanılabilmesi için tek bir evrensel kontrol listesi yoktur. Önce vekâletnameyi düzenleyen makamın kim olduğuna, sonra belgenin Türkiye’de hangi işlem için kullanılacağına bakılır. Mahkemeye sunulacak dava vekâletnamesi, noterde yapılacak işlem ve tapu müdürlüğünde kullanılacak taşınmaz vekâletnamesi aynı belge mantığına bağlı görünse de farklı ek şartlar doğurabilir.

Bu nedenle doğru soru yalnızca “apostil var mı?” değildir. Belgenin konsoloslukta mı, yabancı noter veya yetkili makam önünde mi düzenlendiği; düzenlendiği ülkenin Apostil Sözleşmesi’ne taraf olup olmadığı; apostilin doğru belgeye ve doğru imza/mühre bağlanıp bağlanmadığı; Türkçe tercümenin usulü; vekâletnamede işlem için gereken özel yetkilerin bulunup bulunmadığı birlikte incelenmelidir.

İlk ayrım: Belgeyi kim düzenledi?

1512 sayılı Noterlik Kanunu m.191 uyarınca yabancı ülkelerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görülür. Bu nedenle Türk konsolosluklarında düzenlenen vekâletnameler, kural olarak ayrıca apostil veya yabancı makam tasdiki aranmaksızın Türkiye’de kullanılabilir. Uygulamada bu vekâletnameler Türkiye’deki noter veya kurum kayıtları üzerinden ayrıca doğrulanabilir.

Vekâletname yabancı ülkenin noteri veya noterlik işlemi yapmaya yetkili makamı tarafından düzenlenmişse kontrol ikiye ayrılır. Düzenlendiği ülke Lahey Apostil Sözleşmesi’ne tarafsa apostil şerhi aranır. Taraf değilse Noterlik Kanunu m.195 çerçevesinde imza ve mühür zincirinin o ülkedeki Türk konsolosluğu tarafından onaylanması gerekir.

Apostilli vekâletnamelerde kontrol

Apostil, belgenin içeriğini değil; imzanın doğruluğunu, imzalayan kişinin sıfatını ve gerektiğinde mühür veya damganın aidiyetini doğrular. Bu nedenle apostilin yalnızca “mevcut” olması yetmez. Apostil şerhinin, vekâletnameyi düzenleyen makamın imza ve mührüne ilişkin olması ve belgeyle açıkça ilişkilendirilebilmesi gerekir.

Apostil ayrı bir kâğıt üzerindeyse, bu kâğıdın hangi vekâletnameye ait olduğu anlaşılmalı ve belgeyle fiziksel veya elektronik bağ kurulabilmelidir. Genel nitelikli, hangi belgeye verildiği anlaşılamayan, fotokopi gibi eklenmiş veya başka bir ülkedeki yetkisiz makamdan alınmış apostil şerhi Türkiye’de işlem güvenliği açısından sorun doğurur.

Elektronik apostilde de aynı mantık geçerlidir. QR kod, doğrulama adresi veya elektronik kayıt üzerinden hem apostil şerhi hem de şerhin bağlı olduğu vekâletname görüntülenebilmeli ya da güvenilir biçimde eşleştirilebilmelidir. Bu bağ kurulamıyorsa belge, özellikle tapu gibi şekil şartı ağır işlemlerde kabul edilmeyebilir.

Apostil tarafı olmayan ülkelerde onay zinciri

Vekâletname Apostil Sözleşmesi’ne taraf olmayan bir ülkede düzenlenmişse, yalnızca yabancı noterin onayı çoğu zaman yeterli olmaz. Noterlik Kanunu m.195 uygulamasında belgenin düzenlendiği ülkedeki yetkili makam, yabancı noterin imza ve mührünü tasdik eder; bu yetkili makamın imza ve mührü de o yerdeki Türk konsolosluğu tarafından onaylanır.

Burada sık yapılan hata, tercümenin veya tercümanı imzalayan kişinin onaylanmasını yeterli sanmaktır. Oysa asıl aranan zincir, vekâletnameyi düzenleyen yabancı makamın imza ve mührüne ilişkindir. Tercüme onayı, asıl vekâletnamedeki şekil ve tasdik eksikliğini tek başına gidermez.

Türkçe tercüme nasıl sunulmalı?

Yabancı dilde düzenlenen vekâletnamenin Türkiye’de kullanılabilmesi için çoğu işlemde Türkçe tercüme gerekir. Uygulamada güvenli yol, belgenin usulüne uygun apostil veya konsolosluk onayı tamamlandıktan sonra Türkçe tercümesinin Türkiye’de noter tarafından onaylanmasıdır.

Türk dış temsilciliğine bağlı yeminli tercüman tarafından yapılan ve konsoloslukça onaylanan tercümeler de ilgili işlem bakımından kabul edilebilir. Buna karşılık herhangi bir tercümanın çevirisinin konsoloslukça yalnızca “metne şamil olmamak üzere” onaylanması, her durumda belgenin Türkiye’de kullanılmasına yeterli sayılmamalıdır.

Mahkeme ve dava vekâletnameleri

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.76’ya göre avukat, takip ettiği dava ve işlerde noter tarafından onaylanan veya düzenlenen vekâletname aslını ya da avukat tarafından onaylanmış aslına uygun örneğini dosyaya ibraz eder. Vekâletname yabancı ülkede düzenlenmişse, bu belgenin Türkiye bakımından kullanılabilir hâle gelmesi için apostil veya konsolosluk onayı ile tercüme zinciri ayrıca tamamlanmalıdır.

Dava vekâletnamesinde her yetki otomatik olarak var kabul edilmez. HMK m.74 uyarınca sulh, davadan veya kanun yollarından feragat, davayı kabul, tahkim sözleşmesi, başkasını tevkil, hâkimin reddi, davanın tamamını ıslah ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davalar gibi bazı işlemler için açık özel yetki gerekir. Boşanma, tanıma-tenfiz, miras, taşınmaz satışı veya şirket işlemleri gibi alanlarda vekâletname metni işlem özelinde ayrıca kontrol edilmelidir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 05.04.2021 tarihli kararında apostil şerhi taşımayan yabancı ülkede düzenlenmiş vekâletnameye dayanılarak vekile yapılan tebligatların geçerli kabul edilemeyeceğini belirtmiştir. Bu yaklaşım, belge şeklinin doğrudan savunma hakkını etkileyebileceğini gösterir.

Tapu işlemlerinde daha sıkı şekil şartı

Tapu işlemlerinde yurt dışı vekâletnamesi ayrıca dikkat ister. MÖHUK m.25, taşınmazlara veya onların kullanımına ilişkin sözleşmelerin taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğunu düzenler. Türkiye’deki taşınmazlar için işlem yapılacaksa Türk hukukundaki tapu ve noterlik şekil şartları belirleyici hâle gelir.

1512 sayılı Noterlik Kanunu m.89, niteliği bakımından tapuda işlem yapılmasını gerektiren sözleşme ve vekâletnamelerin düzenleme şeklinde yapılmasını zorunlu kılar. Tapu Sicili Tüzüğü m.18 ise vekâleten yapılan istemlerde, 1512 sayılı Noterlik Kanunu’na göre düzenlenmiş ve istem konusu işleri yapmaya yetki veren vekâletname aranacağını; tapu işlemi için düzenlenen vekâletnamelerde vekâlet verenin imzasının zorunlu olduğunu belirtir.

Aynı şekilde Noterlik Kanunu Yönetmeliği m.93’e göre niteliği bakımından tapuda işlem yaptırılmasını gerektiren vekâletnamelerde ilgilinin fotoğrafının bulunması zorunludur. Bu fotoğrafın belgeye sonradan iliştirilmediğinin anlaşılabilmesi için düzenleyen makamın mühür, kaşe, soğuk damga veya imzasıyla belgeyle ilişkilendirilmesi beklenir. Fotoğrafın belgenin herhangi bir sayfasında yer alması, içerikle ve düzenleyen makamla bağlantısı kurulabildiği sürece yeterli olabilir.

Tapu işlemleri için pratik kontrol

Vekâletname, yapılacak tapu işlemini açıkça kapsamalıdır.
Belge düzenleme şeklinde olmalı; açıkça yalnızca imza onayı niteliğinde düzenlenmiş olmamalıdır.
Vekâlet verenin imzası bulunmalıdır.
Fotoğraf bulunmalı ve düzenleyen makamla belge arasında güvenilir bağ kurulmalıdır.
Apostil veya konsolosluk onayı asıl vekâletnameye ilişkin olmalıdır.
Tevkil yoluyla verilen yeni vekâletnamede dayanak vekâletname de usulüne uygun sunulmalıdır.

Kimlik ve özel durumlar

Yabancı gerçek kişiler bakımından vekâletnamenin, kişinin uyrukluğunda bulunduğu devletin verdiği kimlik veya pasaport bilgilerine dayanması uygulamada önem taşır. Türk vatandaşları bakımından ise konsolosluk işlemlerinde Türkiye Cumhuriyeti kimlik belgesi, yabancı noter önündeki işlemlerde ise Türkiye tarafından verilmiş pasaport veya kimlik bilgisi üzerinden düzenlenen vekâletnameler daha güvenli kabul edilir.

Mavi Kart sahipleri bakımından 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 ayrıca dikkate alınmalıdır. Bu madde kapsamındaki kişiler, kanunda belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder; işlemlerde Mavi Kart veya ilgili kayıt ve kimlik belgeleri kullanılabilir.

Sık ret sebepleri

Apostilin vekâletnameye değil başka bir belgeye veya tercümeye ilişkin olması.
Apostili veren makamın düzenlendiği ülke bakımından yetkili olmaması.
Belge ile apostil veya e-apostil arasında doğrulanabilir bağlantı kurulamaması.
Apostil tarafı olmayan ülkelerde Türk konsolosluk onay zincirinin tamamlanmaması.
Tapu işlemlerinde fotoğraf, imza, düzenleme şekli veya işlem yetkisinin eksik olması.
Dava vekâletnamesinde HMK m.74 kapsamındaki özel yetkilerin açıkça verilmemesi.

2015/5 (1767) sayılı Kılavuz güncel mevzuatla uyumlu mu?

İncelenen “2015/5 (1767) sayılı Yurtdışında Düzenlenmiş Vekâletnameler Konulu Genelgeye Ek Kılavuz”, özellikle tapu işlemlerinde kullanılacak yurt dışı vekâletnameleri bakımından güncel mevzuatla büyük ölçüde uyumludur. Noterlik Kanunu m.89, m.191 ve m.195; Tapu Sicili Tüzüğü m.18; Noterlik Kanunu Yönetmeliği m.93 ve MÖHUK m.25 yönünden kılavuzdaki ana kabuller halen korunmaktadır.

Ancak kılavuzun tapu odaklı olduğu unutulmamalıdır. Fotoğraf ve düzenleme şekli gibi bazı şartlar, özellikle tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekâletnameler için kritik önemdedir. Mahkeme veya idari başvuru gibi başka kullanım alanlarında aynı şartlar otomatik biçimde aynı kapsamda uygulanmaz; bu alanlarda HMK, ilgili özel kanun ve işlem makamının belge pratiği ayrıca kontrol edilir.

Sonuç

Yurt dışında düzenlenen vekâletnamenin Türkiye’de kullanılabilmesi, belgenin nerede ve kim tarafından düzenlendiğine, apostil veya konsolosluk onay zincirine, Türkçe tercümenin usulüne ve kullanılacağı işlemin özel şartlarına bağlıdır. Türk konsolosluklarında düzenlenen vekâletnameler en doğrudan yoldur. Yabancı makamlarca düzenlenen vekâletnamelerde ise apostil veya konsolosluk tasdik zinciri eksiksiz kurulmalıdır.

Özellikle tapu işlemlerinde vekâletnamenin yalnızca şeklen geçerli görünmesi yeterli değildir. İşlem yetkisi, fotoğraf, imza, kimlik dayanağı, düzenleme şekli, apostilin doğru belgeye bağlanması ve gerekiyorsa dayanak vekâletnamenin de usulüne uygun sunulması gerekir. Bu unsurlardan biri eksikse, işlem makamı vekâletnameyi kabul etmeyebilir.

Kaynaklar

1512 sayılı Noterlik Kanunu m.89, m.191 ve m.195.
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.25.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.74 ve m.76.
Tapu Sicili Tüzüğü m.18.
Noterlik Kanunu Yönetmeliği m.93.
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 05.04.2021, 2021/1896 E., 2021/2662 K.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 18.02.2019, 2017/4867 E., 2019/1249 K.
Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi, HCCH güncel statü ve yetkili makam kayıtları.
2015/5 (1767) sayılı Yurtdışında Düzenlenmiş Vekâletnameler Konulu Genelgeye Ek Kılavuz.

Uyarı

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Vekâletnamenin düzenlendiği ülke, belgeyi düzenleyen makam, apostil veya konsolosluk onay zinciri, tercüme usulü ve Türkiye’de yapılacak işlem türü somut dosyada ayrıca incelenmelidir.